Salbiy oqibatlarga qarşi qanday yeçim öylangan?

Salbiy oqibatlarga qarşi qanday yeçim öylangan?

2025-yil 1-oktyabrdan Özbekistonda mototsikllar, elektromototsikllar, mopedlar, skuterlar haydaş uçun bir xil «A» kategoriyadagi haydovçilik guvohnomasi talab etiladigan bölyapti.

❓Bir-biridan qanday farq qiladi?

🔹 moped — dvigatelining iş hajmi 25 sm3 va undan ortiq, lekin 50 sm3dan oşmaydigan, konstruktiv tezligi soatiga 25 kilometr va undan ortiq, 50 kilometrdan oşmaydigan ikki yoki uç (tört) ğildirakli transport vositasi;

🔹 mototsikl — dvigatelining iş hajmi 50 sm3 va undan oşadigan, konstruktiv tezligi soatiga 50 kilometr va undan oşadigan, yon tirkamasiz yoki yon tirkamali (kajavali) ikki yoxud uç (tört) ğildirakli transport vositasi;

🔹 skuter — elektrodvigatelining quvvati 0,25 kilovatt va undan ortiq, lekin 4 kilovattdan oşmaydigan, konstruktiv tezligi soatiga 25 kilometrdan ortiq, biroq 50 kilometrdan oşmaydigan ikki yoki uç (tört) ğildirakli transport vositasi;

🔹 elektromototsikl — elektrodvigatelining quvvati 4 kilovatt va undan oşadigan, konstruktiv tezligi soatiga 50 kilometr va undan oşadigan yon tirkamasiz yoki yon tirkamali (kajavali) ikki yoxud uç (tört) ğildirakli transport vositasi.

Har qanday islohotni amalga oşirayotganda ijobiy va salbiy tomonlarini albatta hisobga oliş zarur. Ayniqsa, salbiy tomonlarini köproq öylab, har bir argument uçun oldindan yeçim topib qöyiş kerak böladi.

❓Masalan, hozirgi qarorning salbiy tomonlari öylanganmi? Agar öylaşgan bölsa, qandaydir yeçim va çoralar tayyorlab qöyilganmi? Yoki 1-oktyabrdan boşlab barça muammo xalqning öz zimmasiga taşlab qöyiladiyu, “Mana, qonun, buyoğiga böysunişga majbursan, böysunmasang, özingdan kör”, deyiladi xolosmi?

ChatGPT talqini böyiça uşbu qaror quyidagi salbiy oqibatlarga olib kelişi mumkin ekan:

⚠️ 1. Kiritiş tösiqlari — ortiqça byurokratiya

* Oddiy moped yoki skuter haydaşni istovçilar endi katta dvigatelli mototsikl uçun möljallangan töliq A kategoriyasi imtihonini topşirişga majbur böladi.
* Bu esa:
* köproq vaqt, xarajat (öquv kursi, tibbiy körik, davlat bojlari) talab qiladi;
* ayniqsa öquvçi-yoşlar, kuryerlar, qişloq aholisi uçun qiyinçilik tuğdiradi.

📝 Yevropada aynan şu sababli A1/AM kategoriyalari 16 yoşdan boşlab, yengil testlar bilan beriladi.

⚠️ 2. Rasmiylaştirilmagan foydalanişning köpayişi

* Köp fuqarolar bu murakkab jarayonga kirişmasdan, guvohnomasiz skuter/moped minib yurişga harakat qiladi.
* Bu esa:
* YPX tomonidan töxtatişlar va jarimalarning köpayişiga;
* Qonunga bölgan hurmatning pasayişiga olib kelişi mumkin.

⚠️ 3. Öquv tizimi va infratuzilmaga yuk

* A kategoriyasi uçun tayyorlov kurslari soni hozirgi ehtiyojga möljallangan.
* Bir vaqtning özida yuz minglab yangi talabgor çiqib qolsa:
* öquv markazlari yetişmasligi,
* imtihon topşiriş navbatlarining çözilişi yuz berişi mumkin.

⚠️ 4. Mehnat bozoriga salbiy taʼsir

* Kuryer, yetkazib beruvçi, kiçik servis xodimlari asosan skuter/mopedda harakatlanadi.
* Ularning katta qismi guvohnomasiz qolsa:
* işçi kuçi yetişmasligi,
* xizmatlar narxining oşişi
* va yetkazib beriş tezligining pasayişi kabi oqibatlar yuzaga kelişi mumkin.

⚠️ 5. Xavfsizlik paradoksi

* Maqsad xavfsizlikni oşiriş bölsa-da, amalda guvohnomasiz haydovçilar köpayişi aks taʼsir berişi mumkin.
* Şuningdek, A kategoriyasini oliş uçun öqiyotganlar oğir va tez mototsikllarda maşq qilişga majbur böladi, bu esa yangi boşlovçilar uçun xavfliroq.

📝 Xulosa

* Yevropa Ittifoqida alohida A1/AM kategoriyalar aynan yuqoridagi muammolarni yumşatiş uçun joriy etilgan.
* Özbekistonda esa barçani A kategoriyasiga majbur qiliş — tartibni soddalaştirgandek körinsa ham, amaliyotda qator ijtimoiy, iqtisodiy va xavfsizlik muammolarini yuzaga keltirişi mumkin.

Ha, albatta, u şunçaki robot, sunʼiy intellekt xolos. Ammo gap bundamas-ku, asosiysi u aytgan gaplarda jon bor va bunga qarşi qandaydir çoralar köriş şart.

👉@xushnudbek👈